Ana Sayfa

Suç, polisiye, fantazya, bilim kurgu gibi ana akım türlere kıyasla bizim gibi ülkelerde ‘niş’ kabul edilen ve geniş kitlelere ulaşmakta zorluk çeken edebi türler için yurt dışında çok uzun süredir okuryazarlık oranının artırılması için çeşitli girişimler yapılıyor. Haliyle başka topraklarda bu türler niş olmanın ötesine geçip oldukça görünürlük kazanmış, dolayısıyla da bir nevi rüştünü ispatlamış türlere dönüşmüş durumda. Bizde ise yazarların (amiyane tabirle) kayıkçı kavgalarından fırsat bulamamalarından olsa gerek, yeni nesillere bu türlerin nasıl sevdirilebileceğine dair üretilmiş fikirler görmekte zorlanıyoruz.

Neyse ki, nitelikli çeviriler var da yurt dışında bu işlerin nasıl ilerlediğini tecrübe etme fırsatı buluyoruz! Desen Yayınları etiketiyle okurlarla buluşan, Breena Bard’ın yazıp resimlediği ve Gözde Koca tarafından Türkçeleştirilen “Göldeki Evin Gizemi” isimli çizgi romandan bahsediyorum.

Yazlık ev, yeni komşular ve gelişen olaylar…

Hikaye, polisiye romanlar hastası bir çocuk olan Gabby’nin kardeşleri ve ailesiyle birlikte göl kenarındaki evlerinde geçirdikleri tatil sırasında yeni komşularının kızları Paige ile tanışmasıyla birlikte allak bullak olan tatil planlarını anlatıyor. Ailesinin teşvikiyle birlikte önce, gölü çok güzel bir yerden gören ve çok uzun süredir bomboş durumda olan bir eve dair polisiye öykü yazmaya başlayan Gabby; Paige’in ona yardımcı olma teklifini geri çeviremiyor ve ikili yaz tatilleri boyunca evin geçmişindeki gerçek bilgilerden hareketle bir polisiye kurgu geliştiriyor.

Her şeyden önce, hikayenin en başarılı yanının en ufak bir detayın bile atlanmadan, en son sayfaya gelene kadar çözüme kavuşması olduğunu söylemek gerek. Üstelik Breena Bard bunu gerçekten o kadar büyük bir ustalıkla yapıyor ki, pek çok şeyi tahmin bile edemiyorsunuz. Dahası, (Her ne kadar ben de büyük bir keyifle okumuş olsam da) ağırlıklı olarak çocuklara yönelik yazıldığını düşünürsek işin içinde cinayetin olduğu bir kurguyu da oldukça başarılı biçimde kotarıyor. Gabby’nin Paige ile birlikte beyin fırtınası yaparak bir polisiye hikaye geliştirdiği sahneleri sayesinde kitabı okuyan çocukların heveslenip bir polisiye öykü yazmaya başlama potansiyeli bile fazlasıyla heyecan verici! Dolayısıyla karşımıza hem çocuklara polisiyenin nasıl sevdirilmesi gerektiğini hem de yetişkinlerin nasıl çocuk polisiyeleri yazabileceğini anlatan bir yapıtın çıktığını söylememiz mümkün.

Dahası, çocukların aileleriyle olan gelgitli ilişkileri ve kitabın asıl temalarından biri olan dostluğa dair de sürükleyici bir anlatı var karşımızda. Bütün bu temalar, Bard’ın harika çizimleri ve anlatı tarzıyla hiç belli etmeden farklı kollardan ilerleyip okuyucuyu da sımsıkı sarmalayarak finale ulaşıyor. Bizlere ise göl manzaralı bir yazlık evde bu serüvenin keyfini sürmek kalıyor.

Evrensel Gazetesi | 26 Haziran 2025

Geleceği gözler önüne sermeye niyetlenen pek çok sanat eserinde aynı şeyi görürüz: Karanlık bir atmosfer, makinelerin hakimiyeti, zulmeden otoriteler, pısırık bir toplum… Ve çoğunlukla da tek bir kurtarıcı gelip herkesi kurtarır. Finalde bir yerlerden gözümüze çarpan Amerikan bayrağı da oldu mu tamam, işlem bitmiştir. Dünya kurtulmuş; herkes refaha ermiştir. Peki her şey tam olarak böyle ilerlemezse ne olur?

‘Gölge Gözler’ asla hata yapmaz (mı?)

Assassin’s Creed’in Yazarı Corbeyran’ın kaleme aldığı, Michel Colline’nin çizdiği; dilimize de Merve Öztürk tarafından kazandırılarak Volto Yayınları aracılığıyla bizlerle buluşan “Gölge Gözler” çizgi romanı o alışık olduğumuz distopik hikayelerden bir hayli uzakta. Çünkü tarihsel sorumluluğunun farkında olan, anlattığı yan hikayeleriyle de dört başı mamur bir politik evren kurgulayan bir çalışmayla karşı karşıyayız. Üstelik ne ararsanız var: Suç, siyaset, aşk… Ancak bütün bu kavramlar, sırf konulmuş olmak için hikayenin içine serpiştirilmemiş. Hepsi, tıkır tıkır işleyen bir makinenin çarkları olarak fazlasıyla işlevsel.

Hikayemiz, adı ‘Küresel Fabrika’ olan bir şirkette çalışan Arsene karakterinin üretim bandında yaşanan bir sorunu çözmek için acil durum butonuna basmasıyla başlıyor. Fabrika yetkilisi tarafından acil durum butonuna basma yetkisi olmadığı, üstelik fabrikanın ekipmanlarını eleştirdiği gerekçesiyle görevine son verilen Arsene, kardeşi Annabelle ile birlikte yaşadığı evine döndüğünde bir sürprizle karşılaşıyor: O artık görünmeyen birisi çünkü sistem tarafından dışarı atıldı, sosyal statüsü de sicil numarası da olmayan birine dönüştü.

Hikaye böyle başlıyor ama sonrası bir hayli dallanıp budaklanıyor. Kitaba adını da veren “Gölge Gözler” organizasyonuna bir bakış atıyoruz evvela. Bu şirket, şehrin dört bir yanına yerleştirilmiş çekici pin-up kızlarının gözlerinin arkasına yerleştirilmiş kameralarla 7/24 yurttaşları gözleyen; olası bir hırsızlık vs. vakasını raporlayan bir organizasyon. Sloganları da manidar: “Gölge Gözler asla hata yapmaz.”

Ya bir gün hata yaparsa?

Tarihsel sorumluluğunun farkında

Çizgi romanın, emsallerine kıyasla en önemli farkı tarihsel sorumluluğunun farkında olması ve alt metinlerini çok dikkatli, özenli bir şekilde inşa etmesi. Bütün bunları da haybeye yapmıyor elbette. Le Blanc’tan, Oscar Wilde’dan, Baricco’dan, Bellegarrigue’den ve daha nice isimden aldığı ilhamla ilerleyen hikaye örgüsü okuyucuyu yormadan finale kadar taşıyor. Yormuyor ama boş bir peronda da ilerletmiyor; her bir bölümde yepyeni bir durakta duruyor, soluklanıyor ve heybeleri dolduruyoruz.

Misal bir bölümde direnişin hangisinin makbul olduğu sorusuyla okuru sarsarak şiddet mi, sabır mı ikilemini akla düşürüyor. Başka bir bölümde ise kadın bedeni sömürüsünün ne ölçülere varabileceğini gözler önüne seriyor. Başka bir bölümde ise bir ‘cennet bahçesi’ sunuyor okuyuculara ve bu bahçeye nasıl yön verilmesi gerektiğini, oraya yön verildiğinde tarihsel devinimin nasıl da bir anda değişebileceği; hatta çizgi romandaki renk tonlarının bile aniden açık renklere dönüşebileceğini görebiliyoruz. Velhasıl 15 yaşından 80’li yaşlara kadar her okura hitap edebilecek bir öyküyle, çok güzel bir tecrübe sunuyor.

Ferhan Şensoy ustanın da dediği gibi evet, ütopyalar güzeldir. “Gölge Gözler” ile yeniden öğreniyoruz ki distopyalar ise bir çıkış yolunu bulunca güzelleşir.

12.06.2025 | Evrensel Gazetesi

Jim Grant’ın Lee Child mahlasıyla yazdığı kitaplarının baş karakteri olan, Eski Askeri Polis Jack Reacher’ı tanır mısınız? Eğer suç-gerilim türlerini takip ediyorsanız, adını mutlaka duymuşsunuzdur ama söz konusu bizim ülkemiz olunca bu tanışıklık biraz garip bir hal alıyor… Merak etmeyin, aklınızdaki karmaşayı gidereceğim.

Sinemadan mı, dijitalden mi?

Jack Reacher karakteri, romanların yanı sıra beyazperdede ve dijital platformlarda da boy gösterdi. İlk olarak 2012 yılında, “Jack Reacher” isimli filmle (evet, ne kadar da yaratıcı) Christopher McQuarrie’nin yönetmenliğinde ve Tom Cruise’un Reacher’a can verdiği bir uyarlama gördük. Bunu, 2016 yılında “Jack Reacher: Never Go Back” isimli uyarlama takip etti. Yönetmenlik koltuğu Edward Zwick’e devrolsa da Reacher karakteri hâlâ Tom Cruise’un üzerine zimmetliydi.

Fakat takvimler 2022’yi gösterdiğinde format birazcık değişti. Birden fazla yönetmenin karşımıza çıktığı dizi uyarlaması “Reacher” ile bu kez bu emektar dedektifimize can veren Alan Ritchson oldu ve filmlerin aksine dizi kitaplardaki kronolojik sıralamaya riayet etti.

Kitaplara dönelim…

Hazır kitaplardaki kronolojik sıra demişken, kitaplara dönelim. Lee Child imzalı toplam 29 Reacher kitabı var. Dilimize çevrilmiş 10 kitabı bulunuyor. Ama 10 Reacher macerasını sırasıyla okuyacağınızı sanıyorsanız orada biraz yanıldığınızı belirtmem gerekiyor.

Birinci kitap, Oğlak Yayınları tarafından 2006 yılında “Öldüren Kumpas” ismiyle dilimize çevriliyor. Onu 1 yıl sonra “Düşman” isimli çeviri takip ediyor. Fakat bu kitap, serinin sekizinci kitabı.

2009’da bu kez Artemis Yayınları’nda boy gösteren haşin Reacher’ın bu kez 13. kitabı dilimize çevrilmiştir: Yarın Yokum. Artemis’teki macerası 2011’de serinin 12. kitabının çevirisi olan “Kaybedecek Bir Şey Yok” ile, 2012’de ise serinin 9. (Ve 2016 yılında filme uyarlanan) kitabının Türkçesi “Tek Kurşun” ile devam etti. Yani Reacher, Artemis’te bir nevi Benjamin Button muamelesi gördü.

2016 yılında ülkemizdeki son adresi olan Koridor Yayıncılık’a geçiş yapan Jack Reacher serisinin 18. kitabı “Asla Geri Dönme” o yıl okurlarla buluşurken 2017’de serinin 4. kitabı “Körebe”, 2020’de serinin 14. kitabı “61 Saat” ve 2022’de serinin 15. kitabı “Ölmeye Değer” ismiyle dilimize kazandırıldı.

Ancak Koridor Yayıncılık, 2025’te bir sürprize imza atarak (Reacher serisini muhtemelen yeniden ele almaya karar verdiği için olsa gerek) ‘yepyeni’ bir Lee Child romanını bizimle buluşturdu: Mezbaha.

Aslında bu kitap 2006 yılında başka bir yayıncı ile okuyucuların karşısına çıkan, serinin ilk kitabıydı. Haklarını teslim edelim: Koridor Yayıncılık, okuyucu dostu bir tavır ortaya koyarak kitabın üzerine “Jack Reacher 1” yazarak etik de bir duruş sergiledi.

28 yılda ne değişti?

Peki ilk kez 1997’de okurların karşısına çıkmış bir kitabı 28 yıl sonra okumak nasıl bir duygu?

Öncelikle Çevirmen Belgin Selen Haktanır’ın da en az yayınevi kadar hakkını teslim etmek icap ediyor. Lee Child’ın akıcı üslubunu, bir o kadar akıcı ve berrak bir Türkçe ile bizlere ulaştırmayı başarmış. Lee Child, yabancıların ‘page-turner’ dedikleri türden bir yazar. Yani sayfalar birbirini o kadar hızlı bir şekilde takip ediyor ve yazar kendisini o kadar iyi okutuyor ki 512 sayfalık “Mezbaha” bir günde dahi bitirilebiliyor.

Hikayeye gelecek olursak, 28 yıldan sonra okuduğunuzda aslında hem dünyadan hem de kendi lokal bakış açımızdan hiçbir şeyin değişmediğini görmemiz biraz üzücü. Alakası olmayan bir suçla suçlanıp hapse tıkılmaya çalışan birileri, sahte para basmak için akla hayale gelmeyen şeyler icat edebilen başkaları, arada kalan masum güvenlik görevlileri ve kirli polisler… Hatta kirli siyasetçiler… Okudukça bu kadar tanıdık gelen bir manzaranın 1997’de yazılmış olduğuna inanmak da güçleşiyor.

Bir de Reacher’dan bahsedelim ve bu bahsi kapatalım.

Reacher aslında riskli bir karakter. Herkesin sevebileceği bir figür değil. Hatta şöyle diyeyim: Onu seven çok sever, sevmeyen ise hiç sevmez. Bu kadar net ve gri alanlardan azade bir figür. Fakat akıcı bir roman okumak istiyorsanız, hikayesinin de sırlarla örülü ve zekice çıkarımlarla aydınlatılabildiği bir altyapıya sahip olması tercihinizse, biraz da aralarda vurdulu-kırdılı bölümler olsun istiyorsanız hiç düşünmeden “Mezbaha” romanını okuyabilirsiniz.

Fakat uyarayım: İlk sayfayı okuduktan sonra finale kadar elinizden nasıl bırakacağınızı bilemeyeceksiniz.

10 Mayıs 2025 | Evrensel Gazetesi